Ryzyko zawodowe i jego ocena
Ocena ryzyka zawodowego - podstawy prawne
Podstawą prawną opracowania oceny ryzyka zawodowego jest art. 226 Kodeksu Pracy: "Pracodawca:
- 1) ocenia i dokumentuje ryzyko zawodowe związane z wykonywaną pracą oraz stosuje niezbędne środki profilaktyczne zmniejszające ryzyko
- 2) informuje pracowników o ryzyku zawodowym, które wiąże się z wykonywaną pracą, oraz o zasadach ochrony przed zagrożeniami"
i § 39 Rozporządzenia Ministra Pracy i Polityki Socjalnej z dnia 26 września 1997 r. w sprawie ogólnych przepisów bezpieczeństwa i higieny pracy z późn. zm.: "Obowiązki pracodawcy w zakresie zapewnienia pracownikom bezpieczeństwa i higieny pracy
1. Pracodawca realizuje obowiązek zapewnienia pracownikom bezpieczeństwa i higieny pracy, w szczególności przez zapobieganie zagrożeniom związanym z wykonywaną pracą, właściwą organizację pracy, stosowanie koniecznych środków profilaktycznych oraz informowanie i szkolenie pracowników.
2. Obowiązek, o którym mowa w ust. 1, powinien być realizowany na podstawie ogólnych zasad dotyczących zapobiegania wypadkom i chorobom związanym z pracą, w szczególności przez:(...)
2) przeprowadzanie oceny ryzyka związanego z zagrożeniami, które nie mogą być wykluczone;
oraz § 39a Rozporządzenia Ministra Pracy i Polityki Socjalnej z dnia 26 września 1997 r. w sprawie ogólnych przepisów bezpieczeństwa i higieny pracy z późn. zm.: "Ocena ryzyka zawodowego wykonywanych prac
1. Pracodawca ocenia ryzyko zawodowe występujące przy wykonywanych pracach, w szczególności przy doborze wyposażenia stanowisk i miejsc pracy, stosowanych substancji i mieszanin chemicznych, materiałów zawierających czynniki biologiczne, rakotwórcze lub mutagenne oraz przy zmianie organizacji pracy. Podczas oceny ryzyka zawodowego uwzględnia się wszystkie czynniki środowiska pracy występujące przy wykonywanych pracach oraz sposoby wykonywania prac.
2. Stosowane w następstwie oceny ryzyka zawodowego środki profilaktyczne, metody oraz organizacja pracy powinny:
- 1) zapewniać zwiększenie poziomu bezpieczeństwa i ochrony zdrowia pracowników;
- 2) być zintegrowane z działalnością prowadzoną przez pracodawcę na wszystkich poziomach struktury organizacyjnej zakładu pracy.
3. Pracodawca prowadzi dokumentację oceny ryzyka zawodowego oraz zastosowanych niezbędnych środków profilaktycznych. Dokument potwierdzający dokonanie oceny ryzyka zawodowego powinien uwzględniać w szczególności:
- 1) opis ocenianego stanowiska pracy, w tym wyszczególnienie:
- a) stosowanych maszyn, narzędzi i materiałów,
- b) wykonywanych zadań,
- c) występujących na stanowisku niebezpiecznych, szkodliwych i uciążliwych czynników środowiska pracy,
- d) stosowanych środków ochrony zbiorowej i indywidualnej,
- e) osób pracujących na tym stanowisku;
- 2) wyniki przeprowadzonej oceny ryzyka zawodowego dla każdego z czynników środowiska pracy oraz niezbędne środki profilaktyczne zmniejszające ryzyko;
- 3) datę przeprowadzonej oceny oraz osoby dokonujące oceny.
Ocena ryzyka zawodowego - ogólne zasady
Definicję ryzyka zawodowego znajdujemy w § 2 pkt 7 Rozporządzenia Ministra Pracy i Polityki Socjalnej z dnia 26 września 1997 r. w sprawie ogólnych przepisów bezpieczeństwa i higieny pracy:
"Ilekroć w rozporządzeniu jest mowa o: (...) 7) "ryzyku zawodowym" - rozumie się przez to prawdopodobieństwo wystąpienia niepożądanych zdarzeń związanych z wykonywaną pracą, powodujących straty, w szczególności wystąpienia u pracowników niekorzystnych skutków zdrowotnych w wyniku zagrożeń zawodowych występujących w środowisku pracy lub sposobu wykonywania pracy;"
Identyczną definicję znajdziemy w Polskiej Normie PN-N-18002:2000 Systemy zarządzania bezpieczeństwem i higieną pracy Ogólne wytyczne do oceny ryzyka zawodowego.
Identyfikacja wszystkich występujących w zakładzie pracy zagrożeń i wyznaczenie poziomu związanego z nimi ryzyka jest podstawą ryzyka zawodowego.
Zgodnie z definicją ryzyko zawodowe oznacza prawdopodobieństwo wystąpienia niepożądanych zdarzeń związanych z wykonywaną pracą, powodujące straty, w szczególności wystąpienia u pracowników niekorzystnych skutków zdrowotnych w wyniku zagrożeń zawodowych występujących w środowisku pracy.
Ocena ryzyka zawodowego polega na porównaniu poziomu ryzyka określonego w wyniku jego analizy z poziomem uznawanym za akceptowalny.
Ocena ryzyka zawodowego - przykłady na konkretnych stanowiskach
Poniżej udostępniamy przykładowe karty analizy ryzyka zawodowego (część oceny ryzyka zawodowego) dla wybranych stanowisk pracy. Zawierają takie punkty jak: czynniki stosowane w procesach pracy, przyczyny zagrożenia, możliwe skutki zagrożenia i działania mające na celu zmniejszanie ryzyka. Nie wyczerpują one wszystkich możliwych czynników, w konkretnym zakładzie pracy. Informacje te są raczej punktem wyjścia dla osoby dokonującej ocenę ryzyka. Poza tym należy przy każdym czynniku ocenić: ciężkość następstw, ich prawdopodobieństwo, ryzyko i ostatecznie - dopuszczalność ryzyka zawodowego (wg Polskiej Normy PN-N-18002 „Systemy zarządzania bezpieczeństwem pracy. Ogólne wytyczne do oceny ryzyka zawodowego”).